Мен сизни жигит таулу къызларыбыздан бири бла танышдырыргъа сюеме. Ол Чабдарланы Владимир бла Ульбашланы Люсяны къызлары Лианады. Къыз окъууун КъМР-да, бошаб Москвагъа кетип, анда бир мектабда таматаны болушлукъчусу болуп ишлейди. Алай таулада туугъан къызны жюреги къаялагъа тартханлай турады. Ишинден бош заманда къыз альпинизм бла кюрешеди.
29.08.2012 жылда къыз кесибизни вулкан тау – Минги таугъа (5642 м) ёрлегенди.
2013 жылда январны 8-де Африкада Танзанияда Килиманджаро (5895 м) вулкан-таугъа тамата къарындашы Ренат бла ёрлегенди.
7-чи мартда Кенияда (Африка) Пик Батианнга (5199 м) ёрлегенди. Бу таугъа Эресейден биринчи тиширыу болуп, Лиана ёрлегенди.
11-чи майда Непал къыралда Мера Пикге (6476 м) ёрлегенди.
7-чи июлда Америкада Аляскада Мак Кинли (6168 м) таугъа миннгенди.
14-чю сентябрда Папуа - Жангы Гвинеяда Гилуве (4368 м) деген вулканга ёрлегенди.
Ол айда окъуна Индонезияда Пирамида Карстензге (4884 м) ёрлегенди.
Дагъыда бир айдан Австралияда Косцюшко (2228 м) деген таугъа миннгенди.
Бир ай солугъанлай, Антарктидада Сидлей (4181 м) деген вулканнга миннгенди.
2014 жылда январ айында Антарктикада Винсон атлы тау сынджырын ен мийик тёппесине - пик Винсоннга (4892 м),
май айында Мексикада Орисаба (4922 м) деген вулканнга ёрлегенди.
Июл айны 14-де Иранда Демавенд (5610 м) деген вулканнга ёрлегенди.
26 сентябрда Швейцарияда Лиана Маттерхорн (4478 м) деген таугъа,
октябр айда Туркияда Арарат (5165 м) деген таугъа ёрлеб къайытханды.
- Лиана сен айланнган къыраллада бек сейир этдирген не зат кёргенсе? - деген соруугъа:
- Билемисиз, бек сейир, аламат, ариу жерле, таула, суула, жаныуарла, дагъыда ариу, жуаш халкъла кёрюп келгенме. Сёз ючюн, ёмюрледен бери аты "Таркъаймазлыкъ" деген суу бир он жыл мындан алгъа, билмей тургъанлай, къуруб, тас болуп тура эди. Къуругъан суу ызны башында омакъ деменгили кёпюрлени бирини юсюнде гым-гым акъ сакъаллы къарт, кюн батханнга къарай келип, мудах восток макъамгъа тынгылай эди. Аны кёргенимде, жюрегим такъыр болгъан эди.
Антарктидада асыры сууукъдан микробла окъуна жашаялмайдыла. Былайгъа келиб тюшгенде дунияны ариулугъун, деменгилилигин да мында ангылайса.
Африкада Маньяра деген кёлню омакълыгъын Хемингуэй эртде жазгъанды. Алай кесим кёзюм бла кёрген ариулукъну айтыргъа мени сёзюм жетмейди.
Занзебарда 180 жыл жашагъан таш макъала къолунгдан кырдык ашайдыла. Мында къарындашым Ренат бла дуниягъа айтылгъан жырчы Фредди Меркьюрини ата юйюн кёрюп, алайда суратха да тюшген эдик.
Аляскада танг эртден туруб, таулагъа къарасанг, ала къызгъылдым тюрсюнлюдюле. Аланы ариулугъуна къарасанг, ёмюрде да унутурукъ тюйюлсе.
Сейир этдирген уллу вулкан атылып, аны уллу терен кратеринде тууп, ёсюп келген жаныуарла ёрге ёмюрде да чыгъалмайдыла. Аны ичинде жашаб, отлаб турадыла.
Паупа - Жангы Гвинеяда эр кишиле садакъла жюрютедиле. Уллу узун бичакъланы уа эр кишиле угъай, тиширыула окъуна жюрютедиле. Была адам эт ашаб болгъандыла. Энди заманлада бу адетлерин тохтатханлыкъгъа, гидле бизге бек сакъ боладыла.
Африкада масай деген бийик ариу санлы халкъ жашайды. Мал тутуп аны бла жашайдыла. Малны сюнгю бла къанын жибериб, сют бла къатышдырыб, къарыу береди, деб ичедиле. Жер иш бла кюрешмейдиле. Жер ачыгъан этеди деб ийнанадыла.
Иранны тиширыулары, тюз Есенин айтханча, бек ариу тиширыуладыла. Мында юй да, ырысхы да, юйюрню бизнеси да тиширыуну атына жазылыпды. Юйюрде бир бири бла бек огъурлу татлы жашайдыла. Жаш адамла юйюр къурагъынчы ата аналаны разылыкълары бла бирге бир айны жашаб андан сора юйюр къурайдыла.
- Лиана таугъа къаллай кёл этип минесе?
- Ичимден: «Аллах жол бер», - деб минеме.
Билемисиз бир бирге билеклик этип барабыз. Командада ышангылы адамла болсала, къыйналгъанынг да кёзге кёрюнмейди. Бу ишге кёл салгъан гидлени, бир жибде сени бла миннген адамланы адамлыкълары да болмаса, къуру кесинг бир таугъа да миналлыкъ тюйюлсе. Миннгенден сора Аллахха минг берекет бересе. Алай таугъа миннгенден эсе тюшгенинг къыйынды. Тюшгенден сора ангылайса этген ишинги. Сора сени бла бир жибде баргъан нёгерлеринге не заманда керек кюн ышаныргъа боллукъса.
- Лиана биринчи Къабарты-Малкъарны байрагъын Антарктиданы бек бийигине сен чанчханса.
- Эресейни, Къабарты-Малкъарны, Эльбрусоидни да байракъларын Аляскада, Индонезияда, Папуа - Жангы Гвинеяда, Кенияда, Иранда, Мексикада чанчханынгда кёлюнг кётюрюлеме эди?
- Кёлтюрюле эди. Бу къыралладан сора Сингапур, Италия, Туркия, Франция, андан сора да башха къыраллада болгъанма. Алай Эресейни, Къабарты-Малкъарны, Эльбруснуча бир жерни да сюймегенме. Бир башха къыраллагъа, таулагъа да алышмайма. Бир жыл анамы Шымалны, Италияны, Венецияны бек ариу жерлеринде айландырыб келгенимден сора, анам эгечи бла Налчикни паркында айлана эгечине: "Къор болайым кесими жаннет элиме, жериме жетген жер жокъду", - дегенди.
- Бизни жетип келген таулу къызлагъа, жашлагъа не айтырыкъ эдинг?
- Биз таулада, тюз да Минги тауну юсюнде жашайбыз десек да боллукъду. Сабийле атлаб башлагъынчы окъуна лыжалагъа минедиле, къаялагъа ёрлейдиле. Бизни жаш тёлюден бек жигит спортчула ёсерик эдиле. Ала спорт бла кюрешселе бек разы боллукъ эдим.
Да Лиана энтда да минерик тауларым барды дейсе. Жюрюген, айланнган жерлерингде Аллах болушсун. Тутхан ишингден къууан. Бизни Эресейни, Къарачай-Малкъар халкъны да атын айтдырыб бизни къуандыргъанынга сау бол! Сенича жигит жаш тёлюбюз кёп болсун! Сени ёсдюрген анагъа, атагъа да Аллах тынчлыкъ, саулукъ берсин!
2015 джылда апрелни 10-да Лиана джангыдан джолгъа атланады. Бу джол дунияны эм бийик таууна - Эверестге - чыгъар умуту барды. Тутхан муратын толтурса, бютеудуния тиширыуланы арасында джети материкни джети вулкан таула бла тюз таулагъа миннген биринчи тиширыуу боллукъду. Биз да Аллах джолун ачыкъ этсин дейбиз!
Ульбашева-Цакоева Саният,